[Lá thư 16]: Tại sao chúng ta luôn cảm thấy mình không đủ tốt?

“Tại sao chúng ta luôn cảm thấy mình không đủ tốt?

Có rất nhiều người, khi nhắc đến khuyết điểm của bản thân, thì liền giống như một chiếc kính hiển vi. Càng quan sát kỹ thì càng phóng đại những khuyết điểm nhỏ nhặt, rồi lại tự chê trách bản thân. Đặc biệt là con gái.

Có một vài người, dù đã nhận được sự giáo dục rất tốt, từ nhỏ đến lớn đều là học bá. Rồi ngoại hình, sự nghiệp, các mối quan hệ và nhiều phương diện khác đều rất ưu tú. Cuộc sống trôi qua rất thuận lợi. Nhưng họ vẫn luôn cảm thấy bản thân chưa đủ tốt. Thậm chí khi được người khác khen ngợi, họ liền phản ứng theo bản năng: Sao lại khen ngợi tôi chứ? Tôi nào có tốt như vậy. Sau đó liền ngại ngùng mà đổi chủ đề, hoặc không thì dùng chính khuyết điểm của bản thân để phản bác lại đối phương.“

I. Tại sao chúng ta luôn cảm thấy mình không đủ tốt?

1. Tổn thương tâm lý trong quá khứ

Cảm giác mình chưa đủ tốt, đôi khi nó không phản ánh năng lực thực sự của một người, mà nó là biểu hiện cho những tổn thương tâm lý đã có sẵn trong quá khứ. Có thể là từ gia đình, hoặc từ những mối quan hệ xung quanh, từ những sự việc hay biến cố không may xảy ra.

Có những đứa trẻ mặc định trong đầu rằng, mình chỉ có giá trị khi mình xuất sắc. Nếu mình không làm tốt, mình sẽ không được yêu thương. Và đứa trẻ ấy lớn lên, vẫn mang theo tư tưởng ấy, thậm chí càng ngày càng đặt nặng trong lòng. Những người như vậy, họ sợ rằng nếu lỡ chân vấp ngã, nếu để lộ ra một chút yếu đuối hay kém cỏi, thì mọi người sẽ quay lưng lại với họ.

2. Sự cầu toàn

Thực ra, cầu toàn là tốt. Nhờ có sự cầu toàn mà chúng ta làm việc chỉn chu hơn, trách nhiệm hơn và không ngừng vươn lên những đỉnh cao mới. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, với những người luôn thấy mình chưa đủ, sự cầu toàn lại biến tướng thành một cái bẫy.

Với họ, ranh giới giữa “tốt” và “tệ” cực kỳ mong manh. Họ tự đặt ra những tiêu chuẩn cao đến mức phi thực tế, giống như việc bắt bản thân phải chạy thục mạng về phía trước mà không được phép mệt mỏi vậy. Khi đạt được 9 điểm, thay vì vui mừng, họ lại dằn vặt bản thân vì 1 điểm đã mất. 

Sự cầu toàn độc hại ấy khiến họ không bao giờ biết thế nào là đủ. Họ mải miết đuổi theo một cái đích luôn di chuyển ra xa, để rồi dù bên ngoài có hào nhoáng đến đâu, thì bên trong họ vẫn luôn kiệt sức và trống rỗng vì ý nghĩ: Lẽ ra mình phải làm tốt hơn thế nữa.

3. Bẫy so sánh xã hội

Mỗi ngày cậu mở điện thoại lên, đập vào mắt là những hình ảnh lung linh của bạn bè. Người ta mua nhà, mua xe, đi du lịch sang chảnh, hay thăng chức ầm ầm. Nhìn họ rực rỡ là thế, rồi nhìn lại mình: đầu bù tóc rối, vật lộn với mớ deadline ngổn ngang hay những lo toan vụn vặt đời thường.

Tự nhiên, một nỗi chạnh lòng dâng lên. Cậu cảm thấy hình như cả thế giới đều đang tiến rất nhanh về phía trước, chỉ có một mình cậu là đang dậm chân tại chỗ, thậm chí là tụt hậu.

Nhưng cậu quên mất một điều quan trọng. Trên mạng xã hội, ai cũng chỉ khoe ra những khoảnh khắc đẹp đẽ nhất, rực rỡ nhất. Đó là sân khấu của họ. Còn cậu, lại lấy những góc khuất lộn xộn, mệt mỏi và chân thực nhất của chính mình ra để so sánh với cái sân khấu hào nhoáng ấy. Thật khập khiễng!

Sự so sánh đó giống như một liều thuốc độc, ngấm từ từ.. Nó gieo vào đầu cậu niềm tin rằng cậu kém cỏi hơn người khác, trong khi thực tế, ai cũng có những mặt tối đầy vết xước mà họ không bao giờ đăng lên mạng cả.

4. Thiên kiến tiêu cực

Cậu có bao giờ thắc mắc, tại sao nhận được 10 lời khen ngợi thì cậu quên ngay, nhưng chỉ cần một lời chê bai bâng quơ lại khiến cậu dằn vặt, mất ngủ cả đêm không? Đừng vội trách mình yếu đuối hay nhạy cảm quá mức nhé. Thực ra, đó là cơ chế sinh tồn tự nhiên của não bộ đấy.

Từ thuở xa xưa, để giúp con người sống sót giữa thiên nhiên khắc nghiệt, bộ não chúng ta đã được lập trình để ưu tiên ghi nhớ những mối đe dọa, những điều tiêu cực. Nó giống như một hệ thống báo động: phải nhớ kỹ cái sai, cái nguy hiểm để lần sau còn biết đường mà tránh.

Chính vì cơ chế này mà trong ký ức của cậu, những lần vấp ngã luôn hiện lên rõ mồn một, lấn át hết cả những lúc cậu tỏa sáng. Cậu cứ ngỡ mình kém cỏi, nhưng thực ra là do bộ não đang chỉ cho cậu xem một nửa bức tranh mà thôi.

5. Định nghĩa sai lệch về giá trị bản thân

Thử hỏi thật lòng nhé, cậu có đặt ra cho mình những điều kiện để thấy mình xứng đáng? Cậu tin rằng, mình chỉ có giá trị khi mình thành công, khi mình xinh đẹp, hay khi mình kiếm được nhiều tiền?

Giá trị của một cái cây không chỉ nằm ở số quả ngọt nó mang trên cành, mà còn ở bộ rễ, ở sự sống bền bỉ bên trong nó. Con người cũng thế. Mỗi chúng ta đều xứng đáng được trân trọng, không phải vì những gì chúng ta làm được, mà chỉ đơn giản vì con người chúng ta đang là.

Nhiều người cứ mải miết đi tìm những điều phi thường, những đỉnh cao chói lọi, mà vô tình xem nhẹ sự bình yên đang hiện hữu mỗi ngày. Việc sáng nay mình thức dậy khỏe mạnh, có một công việc để làm, một bữa cơm nóng hổi để ăn, hay một nơi chốn để trở về… tất cả lại là giấc mơ xa xỉ với cơ số người ngoài kia.

II. Cuộc đời thay đổi khi chính mình thay đổi

Sau tất cả, chúng ta không thể quay ngược thời gian để xóa đi những lời chê trách năm xưa, cũng chẳng thể bịt mắt để không nhìn thấy những hào nhoáng của người khác trên mạng xã hội. Thế giới ngoài kia vẫn sẽ vận hành ồn ã như thế, cách duy nhất để tìm thấy bình yên là thay đổi hệ điều hành bên trong chính mình.

Khi cậu học được cách chấp nhận những mảnh vỡ không hoàn hảo của mình, cậu sẽ thấy gánh nặng trên vai nhẹ đi. Cậu sẽ nhận ra rằng, mình không cần phải trở thành một ai đó vĩ đại để được yêu thương. Cậu chỉ cần là cậu, một phiên bản đang nỗ lực tốt lên mỗi ngày, biết đau nhưng cũng biết tự chữa lành.

Hãy nhìn rộng ra để thấy rằng, bản thân cậu đang nỗ lực đi qua những ngày giông bão một cách bình an, đã chứng minh cậu đủ tốt đến nhường nào.

“Sẽ luôn có người khéo léo hơn mình, giỏi giang hơn mình. Nhưng điều đó đâu có làm mờ đi sự chân thành và giản đơn mà mình đang mang theo mỗi ngày.

Đôi khi mình cứ chăm chăm nhìn vào khuyết điểm, rồi quên mất rằng bản thân cũng có những điều rất đẹp, rất đáng trân trọng.”

Một vài cuốn sách có thể giúp cậu cảm thấy tốt hơn:

• Yêu những điều không hoàn hảo
• Bước chậm lại giữa thế gian vội vã
• Thay đổi một suy nghĩ, thay đổi cả cuộc đời